स्मिता बाबरे ( मुख्य संपादिका )
जिल्ह्यातील सर्व २३ पोलीस ठाण्यांचा सहभाग; कायद्याचे ज्ञान, सायबर सुरक्षितता आणि सामाजिक जबाबदारीची जाणीव निर्माण करण्यावर भर.
पोलीस अधीक्षक श्री. अमोल तांबे यांच्या संकल्पनेतून दि. ०१ ऑगस्ट २०२६ पासून संपूर्ण लातूर जिल्ह्यात राबविण्यात येत असलेल्या या उपक्रमाला विद्यार्थ्यांसह पालक आणि शिक्षकांकडूनही उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळत आहे. विशेष म्हणजे, जिल्ह्यातील सर्व २३ पोलीस ठाण्यांचा सहभाग या उपक्रमात असून, आतापर्यंत ६५ शाळा, महाविद्यालये व कोचिंग क्लासेसना भेट देऊन तब्बल २०,८९४ विद्यार्थ्यांशी थेट संवाद साधण्यात आला आहे.
*पोलिसांकडून ‘भाषण’ नव्हे, विद्यार्थ्यांशी ‘संवाद’.*
या उपक्रमाचे वैशिष्ट्य म्हणजे विद्यार्थ्यांना केवळ कायद्याचे कलम सांगून किंवा सूचना देऊन थांबण्याऐवजी त्यांच्या दैनंदिन जीवनाशी संबंधित प्रश्नांवर पोलिस अधिकारी त्यांच्याशी थेट चर्चा करीत आहेत.
आजच्या काळात विद्यार्थ्यांसमोर पारंपरिक गुन्ह्यांपेक्षा अनेक नवीन आव्हाने उभी राहिली आहेत. मोबाईल, सोशल मीडिया, ऑनलाइन गेमिंग, डिजिटल व्यवहार आणि इंटरनेटच्या वाढत्या वापरामुळे सायबर गुन्हे व आर्थिक फसवणुकीचे प्रकारही वाढत आहेत. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना ‘काय करावे?’ याबरोबरच ‘काय करू नये?’ आणि ‘अडचण आली तर कुठे मदत घ्यावी?’ याचीही माहिती दिली जात आहे.
*नवीन कायदे समजून घेण्याची विद्यार्थ्यांना संधी.*
देशात नवीन फौजदारी कायद्यांची अंमलबजावणी सुरू झाल्यानंतर त्यातील महत्त्वाच्या तरतुदी सामान्य नागरिकांना समजणे आवश्यक आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना नवीन फौजदारी कायदे, कायद्याचे पालन करण्याची आवश्यकता आणि नागरिकांचे अधिकार व कर्तव्ये याबाबत माहिती देण्यात येत आहे. विद्यार्थ्यांना POCSO Act म्हणजेच बालकांचे लैंगिक अत्याचारापासून संरक्षण करणाऱ्या कायद्याबाबत माहिती देताना, बालकांच्या सुरक्षिततेशी संबंधित बाबींमध्ये कोणती काळजी घ्यावी, संशयास्पद घटना आढळल्यास कोणाकडे मदत मागावी आणि अशा घटनांची माहिती लपवू नये, याबाबत जागरूक केले जात आहे.
*‘डायल ११२’ — संकटाच्या क्षणी मदतीचा तातडीचा मार्ग.*
विद्यार्थ्यांना आपत्कालीन परिस्थितीत पोलिसांची मदत कशी मिळवायची, याबाबतही विशेष मार्गदर्शन केले जात आहे. डायल ११२ या आपत्कालीन सेवेबाबत विद्यार्थ्यांना माहिती देऊन, संकटाच्या वेळी घाबरून न जाता योग्य पद्धतीने मदत मागण्याचे आवाहन करण्यात येत आहे.
महिला व मुलींच्या सुरक्षिततेसाठी कार्यरत असलेल्या दामिनी पथकाची भूमिका तसेच महिला व मुलींनी अडचणीच्या प्रसंगी पोलिसांची मदत कशी घ्यावी, याबाबतही विद्यार्थिनींना विशेष माहिती दिली जात आहे.
*सायबर गुन्ह्यांच्या वाढत्या सावटात विद्यार्थ्यांना ‘डिजिटल सुरक्षा कवच’*
इंटरनेटचा वापर जितका वाढत आहे, तितक्याच वेगाने सायबर गुन्ह्यांच्या पद्धतीही बदलत आहेत. बनावट लिंक, फेक सोशल मीडिया अकाउंट, OTP मागणे, ऑनलाइन नोकरीचे आमिष, बनावट गुंतवणूक योजना, डिजिटल अटक, आर्थिक फसवणूक अशा विविध प्रकारांबाबत विद्यार्थ्यांना सावध करण्यात येत आहे.OTP, PIN, पासवर्ड, बँक खात्याची माहिती अथवा वैयक्तिक माहिती कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला देऊ नये; संशयास्पद लिंकवर क्लिक करू नये; सोशल मीडियावर अनोळखी व्यक्तींशी संवाद साधताना सावध राहावे, तसेच फसवणूक झाल्यास ती लपवून न ठेवता तात्काळ पालक, शिक्षक किंवा पोलिसांना माहिती द्यावी, असा संदेश विद्यार्थ्यांना देण्यात येत आहे.
*अमली पदार्थांपासून दूर राहण्याचा निर्धार*
तरुण पिढीला अमली पदार्थांच्या विळख्यात ओढण्यासाठी विविध प्रकारची आमिषे दाखविली जातात. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना NDPS Act अंतर्गत अमली पदार्थांशी संबंधित कायदेशीर तरतुदी आणि त्याचे गंभीर परिणाम याबाबत माहिती देण्यात येत आहे.मित्रांच्या दबावामुळे किंवा उत्सुकतेपोटी अमली पदार्थांच्या सेवनाला सुरुवात होऊ शकते; मात्र त्यातून व्यक्तीचे शिक्षण, आरोग्य, कुटुंब आणि संपूर्ण भविष्य धोक्यात येऊ शकते, याची जाणीव विद्यार्थ्यांना करून देण्यात येत आहे.
*PITA Act बाबतही विद्यार्थ्यांमध्ये जागृती.*
महिला व बालकांची अनैतिक मानवी वाहतूक, शोषण आणि अनैतिक व्यापार यासारख्या गंभीर सामाजिक समस्यांबाबतही विद्यार्थ्यांना जागरूक केले जात आहे.यासाठी PITA Act – Immoral Traffic (Prevention) Act, 1956 बाबत विद्यार्थ्यांना प्राथमिक माहिती देण्यात येत असून, फसव्या आमिषांना बळी पडू नये, अनोळखी व्यक्तींकडून मिळणाऱ्या नोकरी, पैसे, परदेशात जाणे किंवा इतर आकर्षक ऑफर्सची सत्यता पडताळून पाहावी, तसेच संशयास्पद हालचालींची माहिती पोलिसांना द्यावी, याबाबत मार्गदर्शन करण्यात येत आहे.
या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्यांना घाबरविणे नसून कायदा समजावून सांगणे आणि कायद्याबद्दल आदर निर्माण करणे हा आहे. कायदा माहिती असलेला विद्यार्थी स्वतःचे संरक्षण करू शकतो, चुकीच्या गोष्टींना विरोध करू शकतो आणि इतरांनाही योग्य मार्गदर्शन करू शकतो. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना “गुन्हा घडल्यानंतर पोलिसांकडे जाण्यापेक्षा गुन्हा घडू नये यासाठी जागरूक राहणे अधिक महत्त्वाचे” असल्याचा संदेश देण्यात येत आहे.
*२०,८९४ विद्यार्थ्यांपासून २,२३,६६४ विद्यार्थ्यांपर्यंतचा प्रवास.*
दि. ०१ ऑगस्टपासून सुरू झालेल्या या उपक्रमात आतापर्यंत ६५ शाळा-महाविद्यालये व कोचिंग क्लासेसमधील २०,८९४ विद्यार्थ्यांशी संवाद साधण्यात आला आहे. हा केवळ आकडा नसून, जिल्ह्यातील विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचणाऱ्या पोलीस प्रशासनाच्या प्रयत्नांचा महत्त्वपूर्ण टप्पा आहे.हा उपक्रम दि. ३० सप्टेंबर २०२६ पर्यंत सुरू राहणार असून, या कालावधीत लातूर जिल्ह्यातील २ लाख २३ हजार ६६४ विद्यार्थ्यांपर्यंत पोलीस प्रशासनाचा थेट संपर्क आणि संवाद पोहोचविण्याचे उद्दिष्ट निश्चित करण्यात आले आहे.
*पालक-शिक्षकांकडून समाधान.*
‘पोलीस-विद्यार्थी संवाद’ उपक्रमामुळे विद्यार्थी, शिक्षक, पालक आणि पोलीस प्रशासन यांच्यातील संवादाचे नवे व्यासपीठ निर्माण झाले आहे. विद्यार्थ्यांना पोलिसांशी थेट संवाद साधता येत असल्याने त्यांच्या मनातील अनेक गैरसमज दूर होत असून, “पोलीस म्हणजे केवळ कारवाई करणारी यंत्रणा नसून गरजेच्या वेळी मदतीला धावून येणारी व्यवस्था आहे”, हा विश्वास अधिक दृढ होत आहे. विद्यार्थ्यांकडून या उपक्रमाला मिळणारा प्रतिसाद आणि पालक-शिक्षकांकडून व्यक्त होणारे समाधान हे या उपक्रमाचे यश अधोरेखित करणारे आहे.
पोलीस अधीक्षक श्री. अमोल तांबे यांच्या मार्गदर्शनाखाली लातूर जिल्ह्यातील सर्व २३ पोलीस ठाण्यांच्या सहभागातून हा उपक्रम सातत्याने पुढे नेण्यात येत आहे. कायद्याची माहिती, सायबर सुरक्षितता, व्यसनमुक्त जीवन, महिला व बालकांची सुरक्षा आणि सामाजिक जबाबदारी या पाचही बाबींची सांगड घालत विद्यार्थ्यांना सक्षम आणि जागरूक नागरिक बनविण्याचा प्रयत्न या माध्यमातून केला जात आहे.लातूर पोलीस दलाचा ‘पोलीस-विद्यार्थी संवाद’ उपक्रम दि. ३० सप्टेंबरपर्यंत जिल्ह्यातील अधिकाधिक शाळा, महाविद्यालये आणि कोचिंग क्लासेसपर्यंत पोहोचविण्यात येणार आहे.
